این مقاله با توجه به تجربیات و اطلاعات جمعآوریشده توسط تیم لرنکو نوشته شده است.
مقالهی اول از مجموعهی «معلم در شرایط بحرانی» — برای پورتال معلمهای لرنکو و کانال تلگرام.
هر تهدیدی به خودکشی را جدی بگیرید — حتی اگر به نظرتان «شوخی» یا «جلب توجه» میرسد. نقش معلم در این لحظه درمانگر نیست؛ معلم پل است: پلی میان دانشآموز و کمک تخصصی. همین پل بودن، جان نجات میدهد.
در همان لحظه چه کنید
۱. آرام بمانید و او را تنها نگذارید. وحشت شما، وحشت او را بیشتر میکند. آرام و خونسرد بمانید، کنارش بمانید و اگر لازم است، همکار دیگری را بیسر و صدا صدا کنید. دانشآموز را حتی برای چند دقیقه تنها نگذارید.
۲. گوش کنید؛ قضاوت نکنید. بگذارید حرف بزند. قطع نکنید، نصیحت نکنید، جملهاش را کامل نکنید. فقط گوش کنید و نشان دهید که میشنوید: «میشنوم… ادامه بده.»
۳. مستقیم و آرام بپرسید. پرسیدن دربارهی خودکشی، این فکر را در ذهن کسی نمیکارد — این باور قدیمی غلط است. آرام بپرسید: «آیا به این فکر میکنی که به خودت آسیب بزنی؟» جواب صریح او، به شما میگوید چقدر فوریت دارد.
۴. قول رازداری ندهید. هرگز نگویید «بین خودمان میماند». بگویید: «ممنون که به من گفتی. برای اینکه کمکت کنم، باید به کسی بگویم که بتواند از تو محافظت کند.»
۵. وسیلهی خطرناک را دور کنید. اگر وسیلهای در دسترس است (دارو، وسیلهی تیز)، آرام و بدون درگیری آن را از دسترس خارج کنید و از او بخواهید همراه شما بماند.
چه نکنید
- کوچک نشمارید: «تو که جدی نیستی»، «همهی نوجوانها این حس را دارند»، «خودت را لوس نکن».
- با او بحث نکنید که «زندگی ارزشش را دارد» — در بحران، بحث منطقی نمیشنود.
- تنهایش نگذارید و موضوع را به «فردا» موکول نکنید.
- خودتان نقش رواندرمانگر را بازی نکنید؛ شما معلماید، نه درمانگر.
- به والدین نگفتن یا پنهان کردن موضوع، به بهانهی «حفظ آبرو»، خطرناکترین کار است.
بلافاصله بعد از آن
۱. همان روز اطلاع دهید: مشاور مدرسه، مدیر مدرسه و والدین یا سرپرست دانشآموز. این سهتا را همان روز خبر کنید — نه فردا.
۲. دقیق ثبت کنید: چه گفت (بهتر است نقلقول دقیق)، کِی، کجا و چه کسانی حاضر بودند. این ثبت، برای مشاور و متخصص بعدی حیاتی است.
۳. ارجاع دهید: دانشآموز باید در سریعترین زمان توسط متخصص سلامت روان دیده شود. شما پیگیری کنید که این ارجاع واقعاً انجام شده است.
۴. ارتباط را نگه دارید: در روزهای بعد، حالش را بپرسید. نه با کنجکاوی، با یک جملهی ساده: «خوشحالم که امروز آمدی.» دانشآموزی که احساس کند دیده میشود، کمتر تنها میماند.
نشانههای هشدار که نباید از دست بدهید
صحبت یا نوشته دربارهی مرگ و خودکشی؛ خداحافظیهای غیرمعمول؛ بخشیدن وسایل شخصی؛ انزوای ناگهانی؛ افت شدید تحصیلی؛ تغییر ناگهانی خلق (حتی آرامش ناگهانی بعد از یک دورهی آشفتگی)؛ صحبت از «سربار بودن» یا «همه بدون من راحتترند».
شمارههای کمک فوری
کانادا:
- ۹۸۸ — خط ملی پیشگیری از خودکشی (تماس یا پیامک، ۲۴ ساعته)
- Kids Help Phone — ۱-۸۰۰-۶۶۸-۶۸۶۸ (پیامک CONNECT به ۶۸۶۸۶۸)، ۲۴ ساعته
- در خطر فوری جانی: ۹۱۱
ایران:
- ۱۲۳ — اورژانس اجتماعی بهزیستی (۲۴ ساعته، رایگان)
- ۱۴۸۰ — صدای مشاور بهزیستی (۸ صبح تا ۱۲ شب، رایگان)
- ۱۵۷۰ — خط فوریت دانشآموزی آموزشوپرورش
- ۰۲۱۵۴۴۶۷۰۰۰ — خط مداخله در بحران خودکشی «رهآوا»
- در خطر فوری جانی: ۱۱۵
این مقاله جایگزین آموزش تخصصی و پروتکل رسمی مدرسهی شما نیست؛ پروتکل مدرسهتان را بشناسید و طبق آن عمل کنید. نقش معلم، دیدن، شنیدن و رساندن به کمک تخصصی است — و همین، کافی و حیاتی است.
— تیم لرنکو